حكمت است كه تحقق قبيح موافق حكمت الهى نيست ، پس امتناع تحقّقش امتناع لاحق است ، و الّا امكان اصلى ذاتى دارد و از اين جهت تعقيب كرد كه مصنّف - رحمه اللّه - استدلال بر مراد را به امكان ذاتى كه مشعر است بر جواب از شبههء كه مر او راست ردّش كه مذكور شد اينجا اگر چه ذكر نكرد آن را صريحا . مسألهء رابعه در اين است كه خداى تعالى مىكند امور را از جهت غرضى قال : : و نفى الغرض يستلزم العبث و لا يلزم عوده اليه . « 1 » اختلاف نموده‌اند مردم يعنى رفته‌اند معتزله بر اين كه خداى تعالى مىكند [ ب - 235 ] افعال را از جهت غرضى ، و نمىكند چيزى را بدون فايده . و رفته‌اند اشاعره به اين كه افعال خداى تعالى محال است تعليلش به اغراض و مقاصد . و دليل بر مذهب معتزله اين است كه هر فعلى معلّل به فرضيست و الّا عبث خواهد بود ، و عبث قبيح است و اللّه تعالى محال است / * الف / 175 / كه از او فعل قبيح سر زند . و احتجاج نموده‌اند مخالفين كه فاعل فعل به سبب غرض و قصد ، اگر كند ناقص است بالذّات و مستكمل است به آن غرض و اللّه - تعالى - محال است بر آن نقصان . و جواب اين است كه نقص لازم مىآيد اگر نفع و غرض عايد به

--> ( 1 ) . كشف المراد / 306